Statystyka, która nie uwzględnia kegów

Raport, którego prawie nikt nie czyta

Każdego roku w lecie ukazuje się raport o skomplikowanym tytule: „Bundesweite Erhebung von Daten zum Verbrauch von Getränken in Mehrweggetränkeverpackungen”. Jest on zamawiany przez Federalną Agencję Ochrony Środowiska (Umweltbundesamt), a jego opracowaniem zajmuje się instytut GVM z Moguncji. To właśnie z tego dokumentu pochodzą dane, na które powołują się uczestnicy niemieckiej debaty o opakowaniach zwrotnych – w tym docelowy poziom 70 procent, z którego rząd rozlicza branżę napojową.

Raport za rok referencyjny 2024 określa udział opakowań zwrotnych dla całego rynku napojów na poziomie 34,5 %, a dla samego segmentu piwa na 78,1 %. Obie te liczby zostały zebrane w sposób rzetelny. Warto jednak pamiętać, że odnoszą się one wyłącznie do określonego segmentu rynku, którego precyzyjną definicję zawarto w rozdziale „Definitionen”.

Kegi o pojemności 20, 30 i 50 litrów – opakowanie, które spośród wszystkich pojemników na napoje w Niemczech osiąga bezkonkurencyjnie najwyższą liczbę cykli obiegu, w najważniejszej niemieckiej statystyce opakowań zwrotnych po prostu nie występuje.

Sam związek o tym mówi – choć znacznie ciszej

Można by przypuszczać, że to pominięcie przeszło bez echa. Nic bardziej mylnego. W swoim oficjalnym stanowisku wobec unijnego rozporządzenia w sprawie opakowań (PPWR) Niemiecki Związek Piwowarów (Deutscher Brauer-Bund) wprost zauważa:

„Nawet bez piwa beczkowego”. To wtrącenie jest pod względem merytorycznym całkowicie poprawne i służy jako wzmocnienie argumentu: nawet bez uwzględniania kegów osiągamy aż 79 procent. Związek nie wyciąga jednak z tej sytuacji oczywistego wniosku. Skoro opakowanie o najwyższej rotacji zostaje pominięte w obliczeniach, a wskaźnik i tak wynosi blisko 80 procent, to rzeczywisty udział opakowań zwrotnych w rynku piwa jest w rzeczywistości wyższy niż oficjalne dane. O ile dokładnie? Tego nikt nie podaje.

Najczęściej cytowana w Niemczech statystyka dotycząca opakowań zwrotnych dla piwa jest w gruncie rzeczy wyłącznie wskaźnikiem dla butelek.Nie oznacza to, że jest ona błędna. Odpowiada po prostu na zupełnie inne pytanie, niż wydaje się większości osób, które się na nią powołują.

Dlaczego ta granica ma metodologiczny sens

Autorzy raportu nie popełniają błędu. Celem badania jest pomiar spożycia napojów przez konsumentów końcowych, co realizuje się za pomocą paneli konsumenckich oraz paneli gospodarstw domowych. Żadne gospodarstwo domowe nie kupuje 50-litrowego kega. Taka beczka trafia do lokalu gastronomicznego, hurtowni napojów lub do organizatora imprez, a trunku, który jest z niej nalewany do szklanek, nie da się za pomocą tych metod badawczych jednoznacznie przypisać do konkretnego typu opakowania. Przytoczone w raporcie uzasadnienie – „ponieważ są one wykorzystywane głównie w sektorze komercyjnym” – odnosi się dokładnie do tej kwestii.

Problem pojawia się jednak o krok dalej: dane te są powszechnie powielane z pominięciem tego kluczowego zastrzeżenia. Znikają one w komunikatach prasowych, oficjalnych stanowiskach czy w celach wyznaczanych przez organy regulacyjne. W rezultacie w debacie publicznej wskaźnik ten funkcjonuje po prostu jako ogólny „udział opakowań zwrotnych w rynku piwa”, zamiast jako „udział opakowań zwrotnych w rynku piwa o pojemności do dziesięciu litrów”.

Co to oznacza w praktyce?