Wartość, której nie ma
Kto chciałby się dowiedzieć, ile kegów traci w ciągu roku niemiecki browar, nie znajdzie żadnych danych. Nie dysponuje nimi żaden związek, żaden urząd ani instytut badawczy.
Niemiecki Federalny Urząd Ochrony Środowiska regularnie bada, ile napojów sprzedaje się w Niemczech w opakowaniach wielokrotnego użytku, jednak wyraźnie wyłącza z tych statystyk towary w kegach. W metodologii badania czytamy, że pojemności powyżej dziesięciu litrów oraz produkty w kegach nie są uwzględniane, ponieważ wykorzystuje się je głównie w obrocie profesjonalnym. W efekcie dla kegów w tej statystyce nie istnieją ani dane dotyczące liczby obiegów, ani informacje o ubytkach.
Każda wartość procentowa dotycząca ubytków kegów w Niemczech, na jaką Państwo trafią, pochodzi albo z innego regionu, albo z założenia modelowego, albo z marketingu dostawcy systemów śledzenia.
Cztery kraje, cztery liczby, jeden wzorzec
Udokumentowane – z różną dokładnością – są cztery wartości. Żadna z nich nie pochodzi z niezależnego badania; wszystkie cztery to dane związków branżowych lub urzędów, które są po prostu powielane.
| Rynek | Parametr | Źródło | Stopień udokumentowania |
|---|---|---|---|
| Irlandia | ponad 400.000 kegów ukradzionych lub zaginionych od 2007 roku | Irish Brewers Association, przedstawione w Oireachtasie podczas debaty nad ustawą o punktach skupu złomu | dane związku, włączone do protokołu parlamentarnego |
| Wielka Brytania | 400.000 kegów w roku 2007 | prasa branżowa, źródło danych nieujawnione | słaby |
| USA | roczna szkoda dla branży | szacunek Beer Institute z 2007 roku, od tego czasu przekazywany bez zmian – aż do materiałów legislacyjnych Kalifornii | szacunek związku, nigdy nieweryfikowany |
| USA (craft) | koszt ubytków na baryłkę produkcji rocznej, jako przedział | Brewers Association, na podstawie danych browarów członkowskich | metodyka nieopublikowana |
Amerykański przedział wartości zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ jest cytowany najczęściej. Brewers Association definiuje go jako ubytek na baryłkę produkcji piwa beczkowego, jednak w publikacji przelicza go na całą sprzedaż kraftową – wliczając w to butelki i puszki. To niespójność metodologiczna. W dodatku w dalszym obiegu informacji podaje się prawie zawsze tylko górną granicę, a nie sam przedział. Rząd wielkości jest prawdopodobnie właściwy, ale jako precyzyjna wartość ta liczba się nie nadaje.
Dlaczego z żadnej z tych liczb nie da się wyciągnąć ogólnego wskaźnika?
Aby przejść od informacji typu „400 000 zaginionych kegów” do wskaźnika „x procent rocznie”, trzeba znać całkowitą liczbę kegów w obiegu w danym kraju. Nigdzie jej jednak nie opublikowano – ani dla Irlandii, ani dla Wielkiej Brytanii, ani dla Niemiec. Kto mimo to podaje wartość procentową, ten ją po prostu kalkuluje na podstawie założeń, a nie rzeczywistych danych.
Jedyna wartość procentowa, na jaką trafiliśmy, pochodzi od dostawcy systemu śledzenia kegów. W tekście oznaczono ją wyraźnie jako szacunek własny, bez podania metodologii i źródła. Nie traktujemy jej więc jako dowodu.
Złom jako zachęta – i dlaczego stracił na sile
Keg rzadko znika ze złej woli. Znika, ponieważ jest zrobiony ze stali nierdzewnej, a skupy złomu chętnie go przyjmują. Pytanie brzmi: jak atrakcyjna jest ta droga w porównaniu z uczciwym zwrotem?
Brewers Association zrobiło taki rachunek w 2013 roku i doszło do wniosku, że wartość złomu z jednego kega odpowiada co najmniej wysokości typowej kaucji, a często ją przewyższa. Stąd wzięło się zalecenie, aby podnieść kaucje.
Cena złomu austenitycznej stali nierdzewnej jest dziś wyraźnie niższa niż w 2013 roku. Pusty keg 50-litrowy waży około 12 kilogramów. Daje to przychód ze złomu rzędu około jednej dziesiątej wartości nowego kega i mniej więcej jednej siódmej do jednej ósmej wartości kega po kapitalnym remoncie.
Przychód ze złomu jest więc dziś wyraźnie niższy od typowej kaucji. Kto zawozi keg do skupu złomu, traci na tym finansowo w porównaniu ze zwrotem – o ile wie, gdzie ten keg zwrócić.
I tu właśnie leży sedno sprawy. Ubytki to w większości nie problem kradzieży, lecz problem identyfikacji. Chodzi o kegi, których właściciela nie da się już ustalić, ponieważ oznaczenie się zatarło, zmienił się właściciel lokalu albo keg przeszedł przez trzech pośredników. Stoją wtedy w piwnicy, na podwórku, w warsztacie – aż w końcu lądują w kontenerze.
W USA istnieje system zgłoszeń: amerykańskie stowarzyszenie branży recyklingu prowadzi bezpłatny portal ostrzegający o kradzieżach metali. Zgłoszenia mogą wysyłać policja, recyklerzy oraz właściciele – w tym browary. Alert trafia e-mailem do wszystkich zarejestrowanych podmiotów w promieniu 100 mil (ok. 160 kilometrów). Europejskiego odpowiednika nie ma.
Dlatego taką funkcję zgłoszeń przewidujemy we własnym systemie identyfikacji i zwrotu kegów: zarejestrowany keg zgłoszony jako skradziony otrzymuje odpowiednią adnotację w bazie danych – widoczną dla każdego, kto później go zeskanuje lub o niego zapyta.
Prawdziwą dźwignią jest wskaźnik zwrotów
Istnieje zależność, którą trzeba sobie uświadomić, ponieważ zamyka ona całą dyskusję o opakowaniach wielokrotnego użytku. Jest prosta:
| Wskaźnik zwrotów na obieg | średnia liczba obiegów na opakowanie |
|---|---|
| 50 % | 2 |
| 70 % | 3 |
| 90 % | 10 |
| 95 % | 20 |
| 98 % | 50 |
| 99 % | 100 |
Różnica między 90 a 98 procentami to zaledwie osiem punktów procentowych, ale przekłada się na pięciokrotne wydłużenie okresu użytkowania. Eunomia przeanalizowała te zależności w 2023 roku dla organizacji Zero Waste Europe na przykładzie opakowań wielokrotnego użytku na wynos. Z analizy wynika, że nawet niewielkie odchylenie wskaźnika zwrotów znacznie zmienia końcowy wynik.
Gwoli rzetelności
To badanie dotyczy kubków i pojemników, a nie kegów. Sam wzór nie zależy jednak od formatu opakowania – wynika z rachunku prawdopodobieństwa, a nie ze specyfiki produktu. Przeniesienie go na kegi to nasza analogia, a nie bezpośrednia teza wspomnianego badania. Zaznaczamy to, ponieważ na tym polega różnica między argumentem a dowodem.
Wpływ na ocenę środowiskową
W tym miejscu sytuacja zaczyna się komplikować. Recenzowana analiza cyklu życia autorstwa Martina i współautorów wskazuje punkt rentowności ekologicznej. Keg stalowy zaczyna wypadać środowiskowo lepiej niż jednorazowe opakowanie z tworzywa sztucznego przy 38 obiegach. W porównaniu do tworzywa w zamkniętym obiegu recyklingu – przy około 60 obiegach. Omówiliśmy to szczegółowo w innym artykule.
Gdy zestawimy to z powyższą tabelą, otrzymujemy następujące wnioski:
- Przy 98% zwrotów: Keg osiąga średnio 50 obiegów. Pierwszy punkt rentowności zostaje wyraźnie przekroczony, a do drugiego brakuje niewiele.
- Przy 95% zwrotów: To 20 obiegów. Keg znajduje się poniżej obu punktów rentowności – z ekologicznego punktu widzenia jego stosowanie jest nieopłacalne.
- Przy 90% zwrotów: Daje to 10 obiegów. W tym obszarze cały system wielokrotnego użytku traci rację bytu.
Właśnie dlatego zwrotu kegów nie traktujemy jako usługi dodatkowej, lecz jako absolutny fundament. Keg, który znika z obiegu po dwunastu napełnieniach, nigdy nie zwróci energii włożonej w jego wyprodukowanie – niezależnie od tego, jak trwała jest stal, z której został zrobiony.
Nasza ocena (oparta na własnych obserwacjach)
Nie wiemy, jak wysoki jest faktyczny wskaźnik zwrotów w niemieckim obrocie piwem beczkowym. Nikt, kogo pytaliśmy, nie był w stanie przedstawić na to twardych danych. Nasze wnioski z procesów regeneracji są następujące: w zamkniętej relacji na linii browar–gastronomia wskaźnik ten jest wysoki. Spada jednak wszędzie tam, gdzie pojawiają się pośrednicy, następuje zmiana właściciela lokalu lub w grę wchodzi eksport. To jednak obserwacja, a nie poparte statystykami badanie.
Co w tej sytuacji może zrobić przedsiębiorstwo?
- Znakowanie, które przetrwa wiele obiegów. Keg bez czytelnego oznaczenia właściciela staje się w drodze powrotnej przesyłką bez adresu. Tłoczenie i znakowanie laserowe zdają egzamin; naklejki – nie.
- Identyfikacja miejsc, w których powstają ubytki. Kegi nie znikają losowo, lecz w momentach konkretnych przekazań towaru. Kto wie, na którym etapie dochodzi do strat w jego zakładzie, ten nie potrzebuje zaawansowanego systemu śledzenia, aby uszczelnić proces.
- Zwracanie cudzych kegów zamiast ich magazynowania. Cudzy keg we własnym magazynie to strata dla jego właściciela, a dla Państwa ryzyko prawne – kaucja nie oznacza przecież przeniesienia prawa własności. Jak to przebiega bezproblemowo, opisujemy w osobnym artykule.
- Regenerować, a nie wycofywać. Największy wpływ na liczbę obiegów ma nie tyle dodanie kolejnego cyklu na początku, ile uniknięcie wycofania kega z użytku na samym końcu.
Duży producent kegów w swojej instrukcji serwisowej wymienia trzy powody, które przemawiają przeciwko pozornie oczywistemu rozwiązaniu, jakim jest RFID. Po pierwsze, na kegach aluminiowych technologia RFID nie jest zalecana, ponieważ klej nie trzyma się trwale. Po drugie, pełne doposażenie zróżnicowanego parku kegów w transpondery UHF uznaje się za ekonomicznie nieopłacalne. Standardem branżowym pozostaje więc trwały kod laserowy, nanoszony podczas pierwszego cyklu serwisowego. Jest on tani, możliwy do zastosowania na wszystkich typach kegów i niezależny od technologii czytania.
Są to dane producenta bez przedstawionej kalkulacji kosztów, a więc nie stanowią ostatecznego dowodu. Pochodzą one jednak od podmiotu, który sam ma w ofercie rozwiązania radiowe – i pokrywają się z tym, co słyszymy bezpośrednio od browarów. Kod, który można odczytać za pomocą telefonu, ma nad chipem radiowym jedną, kluczową przewagę: działa również u kogoś, kto musi z niego skorzystać tylko raz w roku.
Co z tego wynika
Do dziś nie istnieje ogólnoeuropejski system zgłaszania skradzionych lub bezpańskich kegów. Właśnie tę lukę zamykamy naszą systemu identyfikacji i zwrotu kegów.
Newsletter
Nowe artykuły fachowe, gdy tylko będą gotowe
Mniej więcej raz w miesiącu: nowe artykuły, nowe kalkulatory, zmiany w normach i prawie opakowaniowym – oraz oferty z naszego programu.
Czytaj dalej
Jak duża część strat wynika z kradzieży, jaki wpływ ma na to cena złomu i dlaczego uczciwy zwrot bywa karany? Przeczytaj artykuł: Gdzie podziewają się kegi?