Od kiedy keg stalowy wychodzi środowisku na plus?

Krótka odpowiedź

Keg stalowy startuje z długiem. Wyprodukowanie sześciu kilogramów stali chromowo-niklowej pochłania znacznie więcej energii i gazów cieplarnianych niż kilogramowe opakowanie z tworzywa. Ten dług keg spłaca tym, że krąży raz po raz – i od któregoś obiegu wychodzi na tym lepiej niż opakowanie jednorazowe.

Co do tego, gdzie leży ten punkt, znaleźliśmy dwie prace. Dochodzą do różnych liczb, a to nie sprzeczność, lecz kwestia założeń.

Szwajcarski zespół treeze Ltd. (Uster), zajmujący się analizami cyklu życia, policzył w 2013 roku na zlecenie Franke Blefa GmbH keg stalowy wobec dwóch jednorazowych opakowań z tworzywa. Autorami są Franziska Wyss i Rolf Frischknecht; ten drugi należy do bardziej znanych nazwisk w europejskich analizach cyklu życia.

Wynik: im częściej keg stalowy krąży, tym mniejszy jest udział produkcji w każdym pojedynczym napełnieniu. Mycie i transport i tak dochodzą za każdym razem i pozostają stałe. Od około 20 obiegów keg stalowy wypada przy gazach cieplarnianych, skumulowanym nakładzie energii i zużyciu wody poniżej lepszego z dwóch opakowań z tworzywa; w zależności od wskaźnika punkt wyrównania osiągany jest między 15 a 20 obiegami.

W 2022 roku w Circular Economy and Sustainability ukazała się recenzowana praca Michaela Martina, Sjoerda Herlaara, Aidena Jönssona i Davida Lazarevica pod tytułem From Circular to Linear? Assessing the Life Cycle Environmental and Economic Sustainability of Steel and Plastic Beer Kegs. Obliczenia dotyczą rynku szwedzkiego i mają całkiem inny zakrój.

Gospodarczo ocena wypadła w tym samym kierunku, ale wyraźniej, niż można by oczekiwać: dla badanego browaru koszty roczne z kegami stalowymi wyniosły około 932.000 SEK wobec około 1.090.000 SEK z jednorazowym tworzywem – różnica około dwóch koron na litr, w wariantach zamkniętego obiegu około czterech.

Kto położy obie liczby obok siebie, nie zobaczy sporu, lecz dwa różne pytania.

Dwie rzeczy wyjaśniają większą część różnicy. Po pierwsze keg 30-litrowy jest cięższy od kega 19,8-litrowego, ale przewozi więcej piwa – w zależności od tego, czy odnosi się wynik do opakowania, czy do litra, proporcja się przesuwa. Po drugie bardzo czysty miks energetyczny przy produkcji produktu porównawczego jest najskuteczniejszą dźwignią przeciw systemowi wielorazowemu: tam, gdzie tworzywo powstaje na szwedzkim prądzie i jest rozwożone na krótkich odcinkach, keg stalowy musi pracować dłużej, żeby wypracować swoją przewagę.

Kto szuka liczby dla Niemiec, nie znajdzie jej w żadnej z tych dwóch prac. Nie znaleźliśmy analizy cyklu życia, która liczyłaby europejskie kegi stalowe wielorazowe w typowym promieniu niemieckiego zakładu regionalnego. Uczciwa odpowiedź na pytanie o niemiecki punkt wyrównania brzmi zatem: leży on przypuszczalnie między dwiema podanymi wartościami, udokumentować tego jednak nie można.

W szwedzkiej pracy jest ustalenie, które mówi przeciw kegowi stalowemu, i zasługuje na to, żeby je tu podać, a nie pominąć.

Powód jest banalny i nieuchronny: sześć kilogramów masy własnej jedzie razem z piwem – i to dwukrotnie, tam jako towar pełny i z powrotem jako opakowanie zwrotne. Opakowanie jednorazowe jedzie raz i waży jedną szóstą. Każdy dodatkowy kilometr karze system wielorazowy podwójnie.

Nie wynika z tego argument przeciw kegowi, lecz argument za krótkimi drogami. Wielorazowość to system regionalny. Kto eksportuje piwo beczkowe na 800 km, nie powinien twierdzić, że robi to z powodów ekologicznych – dane nie dają na to podstaw.

Oba punkty wyrównania są interesujące tylko wtedy, gdy wiadomo, gdzie na tej skali są własne kegi. Proszę wpisać swoje liczby – liczy się tu wyłącznie obiegi w roku razy lata.

Ustawienie domyślne – sześć napełnień w roku, dziesięć lat – odpowiada dolnej granicy danych branżowych: od 10 do 30 lat, czyli od 60 do 180 obiegów. Keg, który tam trafia, ma oba punkty wyrównania za sobą – ten surowy, wobec zamkniętego obiegu tworzyw, dosłownie o włos.

Wszystkie trzy punkty wyrównania – 15, 38, 60 – leżą poniżej udokumentowanej trwałości od 60 do 180 obiegów. Brzmi to uspokajająco i takie jest, dopóki keg tę drogę przejeżdża. Nie przejeżdża jej jednak sam z siebie.

• Keg znika. Stoi w piwnicy, w warsztacie, na podwórzu. Nie jest zepsuty, tylko nie jest w obiegu – a każde napełnienie, którego nie wykona, rozkłada jego obciążenie produkcyjne na mniej litrów.
• Keg idzie na złom, choć jeszcze krąży. Obce kegi bez rozpoznawalnego właściciela trafiają do kontenera jako złom mieszany. Stal zostaje poddana recyklingowi, obiegi są stracone.
• Fitting nie przechodzi remontu. Zbiornik jest niezniszczalny, mechanika w nim już nie. Kto przekracza interwał remontu, wycofuje w końcu sprawny keg z powodu zużytego zaworu.

W skrócie

Pytanie „stal czy tworzywo?” nie ma odpowiedzi powszechnie obowiązującej, lecz zależną od lokalizacji. W rozsądnym promieniu dystrybucji i przez normalny okres użytkowania keg wielorazowy wygrywa według obu znalezionych prac wyraźnie – według surowszej od 38, według łagodniejszej od 15 obiegów, przy udokumentowanej trwałości od 60 do 180.

Przewaga nie jest jednak przewagą materiału. Wypracowuje się ją na drodze, obieg po obiegu. Keg, który nie wraca, nie wygrywa nic.