95 procent w rozbiciu na części
Najbardziej wiarygodne dane na temat obiegu stali nierdzewnej pochodzą z raportu Instytutu Technologii w Karlsruhe. Przeanalizowano w nim szczegółowe dane z pięćdziesięciu krajów na rok 2019, a sam dokument został opublikowany przez światową organizację worldstainless. W niemieckiej wersji językowej, wydanej przez Informationsstelle Edelstahl Rostfrei, całe wyliczenie zostało przedstawione wprost na kolejnych stronach:
„Wskaźnik recyklingu po zakończeniu eksploatacji (z uwzględnieniem obiegu stali węglowej) … ≈ 95 %”
„Tylko złom stali nierdzewnej: … ≈ 70 %”
„25 % stali nierdzewnej jest ponownie wykorzystywane po zakończeniu jej eksploatacji do produkcji nowej stali nierdzewnej” – „37 % … trafia do produkcji nowej stali węglowej lub specjalnej”
Informationsstelle Edelstahl Rostfrei, niemiecka wersja „The Global Life Cycle of Stainless Steels”, dane KIT 2022 dla roku odniesienia 2019Liczba 95 procent oznacza więc jedno: na składowiska odpadów praktycznie nic nie trafia. Nie oznacza to jednak, że ze starego kega powstanie nowy. Znaczna część materiału trafia do produkcji stali węglowej – czyli stali konstrukcyjnej, zbrojeniowej czy profili. To wciąż recykling, ale o klasę niższy. Chrom i nikiel, które czynią stal nierdzewną tak drogą i trwałą, bezpowrotnie tracą w tym procesie swoje właściwości stopowe.
Poddane recyklingowi nie oznacza, że zostało ponownie przetworzone na stal nierdzewną.Zaledwie około jedna czwarta wycofanej stali nierdzewnej wraca na rynek w tej samej postaci. Reszta trafia do odzysku materiałowego – w większości jako surowiec niższej klasy.
Gdzie trafia materiał
Droga kega ze stali nierdzewnej – od produkcji do wycofania z użytku – oraz dalsze losy odzyskanego surowca.
Chaos w danych: pięć źródeł, pięć różnych liczb
Każdy, kto szuka informacji o udziale recyklingu w produkcji stali nierdzewnej, przy każdym haśle trafia na inne dane. Wszystkie te wartości pochodzą od organizacji branżowych – brakuje niezależnych, oficjalnych danych, które pozwalałyby na obiektywne porównanie. Nie jest to zarzut, lecz ograniczenie, o którym po prostu warto wiedzieć.
| Wartość | Źródło | Rok odniesienia | Kontekst |
|---|---|---|---|
| 48 % złomu 95 % na koniec użytkowania | worldstainless, dane KIT | 2019 | Najnowsza i metodycznie najbardziej przejrzysta wartość: obejmuje 50 krajów oraz analizę danych jednostkowych. |
| 85 % na koniec użytkowania | ISSF, „Stainless Steel and CO2” | 2021 | W samym sformułowaniu kryje się wyraźne zastrzeżenie: „Szacuje się, że co najmniej 85 %”. Wartość ta została już jednak zdezaktualizowana przez nowsze dane KIT. |
| około 60 % surowca wtórnego | SSINA, organizacja z USA | 2002 | Opiera się na danych produkcyjnych z 2002 roku. Jest jednak cytowana do dziś – również w Europie, gdzie ta wartość nigdy nie obowiązywała. |
| od 75 do 90 % złomu | Informationsstelle Edelstahl Rostfrei | 2016 | Wskaźnik ten jest wyraźnie wyższy niż wartość globalna. Opisuje on prawdopodobnie europejską technologię pieca łukowego, choć samo źródło nie mówi o tym wprost. |
| 99,8 % w odzysku | Eurostat, statystyka odpadów metalowych | na bieżąco | Inny zakres bilansu: wartość opisuje, jaka część już zebranego złomu metalowego idzie do odzysku, a nie na składowisko – a nie to, ile stali nierdzewnej w ogóle dociera do zbiórki na koniec okresu użytkowania. Właśnie tę liczbę najczęściej spotyka się w tekstach reklamowych. |
To twierdzenie jest prawdziwe. Stal nierdzewna w pełni nadaje się do recyklingu, jednak opisuje to jedynie właściwość samego materiału, a nie to, co dzieje się w rzeczywistości. Podatność na recykling a realny poziom odzysku to dwie zupełnie różne kwestie, które nagminnie są ze sobą utożsamiane.
Liczba, która rzeczywiście ma znaczenie, została podana wyżej: ze stali nierdzewnej zebranej po zakończeniu okresu użytkowania około jedna czwarta powraca jako stal nierdzewna. Większa część trafia do produkcji stali węglowej, bezpowrotnie tracąc w tym procesie cenny chrom oraz nikiel. To właśnie ta kluczowa różnica między właściwościami materiału a faktycznym poziomem odzysku stanowi powód, dla którego powstał ten artykuł.
Rozbieżność między wartościami od 48 do 75 procent a wskaźnikiem na poziomie 90 procent to najprawdopodobniej nie sprzeczność, lecz efekt różnic w zakresie bilansowania. Średnią globalną istotnie obniża dominująca w Azji produkcja oparta na surówce niklowej, która charakteryzuje się niskim udziałem złomu. Z kolei europejskie elektryczne piece łukowe pracują niemal wyłącznie na surowcu wtórnym. Tłumaczenie to zachowuje pełną spójność logiczną, choć nie pojawia się w żadnym z oficjalnych źródeł. Właśnie dlatego przedstawiamy je wyłącznie jako prawdopodobną hipotezę, a nie poparte faktami ustalenie.
Wpływ udziału złomu na emisję CO2
W tym przypadku dane są niezwykle precyzyjne. Ta sama organizacja podaje dla roku produkcyjnego 2022 łączną wielkość emisji przypadającą na tonę stali nierdzewnej w zależności od poziomu wykorzystania złomu (obejmującą sumarycznie zakresy Scope 1, 2 oraz 3):
- 85 % złomu1,95 t
- 75 % złomu2,45 t
- 50 % złomu3,70 t
Przy przejściu z 50 na 85 procent udziału złomu ślad węglowy zmniejsza się niemal o połowę. Szczególnie istotny jest przy tym sam rozkład emisji: Scope 3 – czyli łańcuch dostaw, a w zasadzie sam surowiec – odpowiada, w zależności od ilości złomu, za 59 do 88 % łącznej emisji. To, co dzieje się bezpośrednio w zakładzie produkcyjnym, stanowi znacznie mniejszą część.
Na stronie poświęconej recyklingowi tej samej organizacji można przeczytać, że wykorzystanie surowców wtórnych obniża emisje „nawet o 90 %”. Informacja ta nie zawiera jednak żadnego zakresu bilansowania, punktu odniesienia ani dowodu – a co więcej, stoi w sprzeczności z ich własną szczegółową tabelą. Porównanie wartości 1,95 do 3,70 tony wykazuje redukcję na poziomie około 47 procent, a nie 90.
Przytaczamy tę wartość wyłącznie po to, aby wyjaśnić jej brak w naszym zestawieniu. W żadnym z naszych oficjalnych tekstów i wyliczeń jej nie stosujemy.
Dlaczego keg stanowi idealny przykład czystego recyklingu
Niemieckie stowarzyszenie recyklingu stali (BDSV) określa dla złomu klasy „Cr-Ni 18-8” bardzo konkretne wymagania: zawartość chromu musi wynosić co najmniej 16 procent, niklu minimum 7,5 procent, a miedzi maksymalnie 0,5 procent. To właśnie ten ostatni limit stanowi kluczowe wyzwanie. Metale nieżelazne są krytycznym zanieczyszczeniem w złomie stali nierdzewnej, ponieważ podczas ponownego przetopu nie da się ich już w żaden sposób usunąć.
Dokładnie w tym miejscu ujawnia się ogromna zaleta kega, o której rzadko się mówi: całkowity brak mosiądzu. Korpus kega wykonany jest ze stali 1.4301, metalowe elementy fittingu również powstają ze stali nierdzewnej, a całość uzupełniają uszczelki z EPDM oraz niewielka ilość tworzywa sztucznego. Mosiądz znajduje się wyłącznie w głowicy rozlewczej, a nie w samym fittingu. Z kolei elastomery i tworzywa sztuczne nie stanowią problemu – w procesie strzępienia zostają odseparowane, a podczas przetopu po prostu się spalają.
Autorskie powiązanie faktów
Normy dotyczące zawartości miedzi pochodzą z wytycznych BDSV, natomiast specyfikacja materiałowa opiera się na danych producentów oraz standardach branżowych BFBi. Żadne z tych źródeł nie wskazuje wprost, że to właśnie dzięki tej budowie keg jest surowcem szczególnie łatwym do czystego posortowania. Jednak po zestawieniu tych danych wniosek ten staje się całkowicie bezdyskusyjny.
Droga surowca w praktyce
- Kontrola przed przekazaniem na złomRzetelny recykler w pierwszej kolejności odsortowuje to, co nadaje się jeszcze do regeneracji. Jeden z zakładów w Wielkiej Brytanii wprost uwzględnia to w opisie swojej technologii: kegi kwalifikujące się do naprawy są odkładane i nie trafiają do rozdrabniarki.
- DemontażEtap ten obejmuje wykręcenie fittingu oraz usunięcie uszczelek i elementów z tworzywa. Stal nierdzewna, guma i tworzywa sztuczne zostają od siebie całkowicie odseparowane.
- RozdrabnianieProces odbywa się przy użyciu prasy, nożyc lub strzępiarki – to ostatnie urządzenie, według wytycznych BDSV, służy do rozdzielania materiałów złożonych. W przypadku kegów z powłoką poliuretanową (PU) byłaby to najbardziej oczywista ścieżka technologiczna. Nie dysponujemy jednak na to bezpośrednim dowodem, ponieważ żaden producent ani recykler nie opublikował oficjalnych danych na ten temat.
- SortowanieAustenityczną stal gatunku 1.4301 można oddzielić magnetycznie od ferrytycznej stali konstrukcyjnej. Ostateczna weryfikacja składu i przypisanie surowca następują za pomocą analizy fluorescencji rentgenowskiej (XRF) lub analizy spektralnej.
- PrzetopWyselekcjonowany surowiec trafia jako złom klasy 18-8 z powrotem do elektrycznego pieca łukowego. Jeśli jednak sortowanie nie było wystarczająco dokładne, materiał zasila produkcję stali węglowej. To właśnie ta kluczowa różnica decyduje o opisywanym wcześniej podziale na 25 i 37 procent odzysku.
Oznaczenie decyduje, czy skup złomu przyjmie keg
Keg z czytelnym oznaczeniem browaru pozostaje własnością tego podmiotu – niezależnie od tego, u kogo aktualnie się znajduje. Z tego powodu rzetelne skupy złomu odmawiają jego przyjęcia. Co ważne, keg, którego oznaczenia są nieczytelne, również zostanie odrzucony, ponieważ nie da się wówczas ustalić jego pochodzenia.
W praktyce efekt jest taki sam: oznakowane kegi nie trafiają na złom, lecz wracają do prawowitego właściciela. Szczegółowy przebieg tego procesu opisujemy w osobnym artykule.
Ile keg jest wart na złomie – i dlaczego nie podajemy konkretnej kwoty
W ogólnodostępnych źródłach brakuje rzetelnych, długoterminowych zestawień cen złomu stali nierdzewnej gatunku 18/8. Profesjonalnym punktem odniesienia w Europie są cotygodniowe notowania MB-STS-0008 Fastmarkets („Stainless steel scrap 18/8 solids, delivered merchant Europe”), prowadzone od lipca 2014 roku. Dostęp do nich jest jednak płatny – podobnie jak w przypadku raportów rynkowych EUWID oraz MEPS.
Alternatywą są powszechnie dostępne portale branżowe, które uśredniają oferty cenowe zbierane od podmiotów handlowych. Jeden z takich serwisów wprost opisuje swoją metodologię: publikowana stawka to średnia arytmetyczna cen z ostatnich trzydziestu dni zebranych od dwudziestu jeden anonimowych handlowców, uzupełniona uwagą, by o aktualne ceny pytać bezpośrednio. Nie jest to zatem obiektywny indeks giełdowy ani oficjalne notowanie, lecz agregat danych służący konkretnemu modelowi biznesowemu.
Wartości tych nie należy mylić z dopłatami stopowymi, które huty publikują co miesiąc. Są one wprawdzie jawne, jednak dotyczą wyłącznie nowego materiału hutniczego, a nie złomu.
Z tego powodu do wyceny kega opieramy się na własnych, datowanych ofertach zakupu, a nie na szacunkach z portali internetowych. Szczegółowy mechanizm tej wyceny opisujemy w naszym artykule warsztatowym.
Co na ten temat mówi rozporządzenie PPWR?
W przypadku opakowań metalowych kluczowe znaczenie mają dwie kwestie, które nagminnie są ze sobą mylone.
Zawartość recyklatu w materiale: nie dotyczy
Artykuł 7 rozporządzenia (UE) 2025/40 nosi tytuł „Mindestrezyklatanteil in Kunststoffverpackungen” (minimalna zawartość recyklatu w opakowaniach z tworzyw sztucznych). Dla opakowań metalowych unijne przepisy nie wprowadzają żadnych progów dotyczących obowiązkowej zawartości surowca wtórnego. Zgodnie potwierdzają to trzy niezależne wykładnie wydane przez izby gospodarcze.
Przydatność do recyklingu: jak najbardziej dotyczy
Artykuł 6 klasyfikuje opakowania na podstawie udziału masowego materiału nadającego się do recyklingu. Wprowadza on następujące klasy: klasa A (od 95 %), klasa B (od 80 %) oraz klasa C (od 70 %). Od 2030 roku minimalnym wymogiem dopuszczenia opakowania do obrotu będzie klasa C. Z kolei od 2038 roku dozwolone będą już wyłącznie klasy A oraz B.
Keg ze stali nierdzewnej z metalowym fittingiem oraz uszczelkami z EPDM charakteryzuje się udziałem części niemetalowych na poziomie daleko poniżej 5 %, dzięki czemu z dużym zapasem spełnia wymogi klasy A. Z tego względu artykuł 6 rozporządzenia PPWR nie stanowi żadnego zagrożenia dla kegów stalowych. Sytuacja wygląda jednak zupełnie inaczej w przypadku wielowarstwowych opakowań z tworzyw sztucznych.
Również w tym przypadku obowiązuje zastrzeżenie, o którym wspominaliśmy już w naszym głównym artykule na temat PPWR: oficjalny, pełny tekst rozporządzenia opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE nie mógł zostać w całości pobrany za pomocą naszych narzędzi cyfrowych. Z tego powodu powiązanie konkretnych wymogów z numerami artykułów opiera się na analizie trzech spójnych interpretacji wydanych przez izby gospodarcze i ekspertów branżowych, a nie na bezpośredniej analizie tekstu źródłowego.
W naszej własnej sprawie
Zajmujemy się regeneracją kegów i zarabiamy na tym, że nie trafiają one na złom. Właśnie dlatego najbardziej szczere stwierdzenie w tym artykule jest jednocześnie tym najbardziej niewygodnym: keg przekazany na złom nie oznacza katastrofy dla środowiska, ponieważ w 95 procentach trafia do odzysku materiałowego. Różnica między regeneracją a złomowaniem nie polega na obiegu zamkniętym w opozycji do zaśmiecania planety. To w rzeczywistości starcie recyklingu najwyższej jakości z odzyskiem powodującym utratę pierwotnej wartości surowca. Choć argument ten brzmi mniej radykalnie niż hasło „uratujmy keg przed wylądowaniem na śmietniku” – jest on jedynym prawdziwym.
Newsletter
Nowe artykuły fachowe, gdy tylko będą gotowe
Mniej więcej raz w miesiącu: nowe artykuły, nowe kalkulatory, zmiany w normach i prawie opakowaniowym – oraz oferty z naszego programu.